Gương mặt rạng ngời ánh lên niềm vui, niềm tự hào sau khi đạt giải nhì từ cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học năm học 2025 – 2026 do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên tổ chức. Bởi, thành công lớn nhất mà em gặt hái được qua cuộc thi không chỉ là giải thưởng, mà việc thực hiện dự án: Thiết kế và biên soạn sách ảnh “Nghề làm men lá của người Dao đỏ xã Nghiên Loan” – Giải pháp lưu giữ tri thức bản địa còn lan tỏa được tình yêu, niểm tự hào dân tộc đến đông đảo các bạn học sinh trong trường nói riêng, cũng như trên địa bàn xã nói chung.

Chia sẻ về ý tưởng thực hiện dự án tham gia cuộc thi, em Hoàng Hồng Thắm, học sinh lớp 9, đã xuất sắc đạt giải Nhì tại cuộc thi cho biết: Là người con của dân tộc Dao Đỏ, cũng giống nhiều hộ khác trong thôn, bao đời nay, gia đình em vẫn giữ nghề làm men lá. Không chỉ làm ra những quả men, hương vị rượu thơm nồng đặc trưng của núi rừng, làm men lá còn là cách để em luôn tự hào góp phần lưu giữ tri thức bản địa, phát huy được các giá trị từ văn hoá truyền thống của dân tộc, về cội nguồn dân tộc. 

Sau khi đã xây dựng thành công ý tưởng, Thắm đã đề xuất với giáo viên hướng dẫn và Ban giám hiệu nhà trường để bắt tay vào thực hiện dự án. Để thực hiện Thắm đã tích cực tìm tòi, nghiên cứu và tham khảo các ông bà, cha mẹ và những người có kinh nghiệm trong thôn chỉ dạy về chọn các loại cây, lá thảo dược trên rừng và các nguyên liệu, cách làm Men lá của người Dao và được em ghi chép cẩn thận, tỉ mỉ.  Kiến thức, cách thức đã có song trong quá trình thực hiện, Thắm  cũng gặp không ít khó khăn, nhất là với khâu kỹ thuật phối trộn các nguyên liệu sao cho đúng tỉ lệ vì quả men lá được kết hợp từ trên 20 vị thuốc tự nhiên. Công đoạn làm cũng khá công phu. Sau khi nguyên liệu được nghiền nhỏ, sẽ trộn lẫn với cám gạo, bóp nhuyễn bằng nước thuốc đun sôi để nguội. Quả men sau nặn sẽ được ủ khoảng 1 tuần đến 10 ngày, khi lên men được hong khô trên gác bếp và bảo quản. Sau rất nhiều lần làm đi, làm lại, may mắn nhờ có sự hỗ trợ từ phía gia đình, sự hướng dẫn, chỉ bảo của các cô giáo trong trường là cô Mai Trung Nghĩa và cô Hà Thị Diệu, cùng với niềm tin vào giá trị của sản phẩm đã giúp em có thêm động lực để thực hiện và hoàn thiện sản phẩm tham dự cuộc thi.

Là người trực tiếp tham gia hướng dẫn thực hiện dự án, cô giáo Hà Thị Diệu, giáo viên Trường PTDTBT TH & THCS An Thắng cho biết: Tham gia công tác giảng dạy của nhà trường và gắn bó với bà con dân bản nhiều năm nay, nhận thấy từ việc làm men lá phục vụ gia đình, gần đây, nhiều hộ dân đã làm để bán cung cấp men lá và rượu men lá ra thị trường nên cô rất ủng hộ ý tưởng giúp bà con giữ gìn, phát huy nghề truyền thống. “Phát huy những bản sắc văn hóa dân tộc, cần quan tâm bảo tồn nghề truyền thống. Như nghề men lá rất công phu, cầu kỳ. Bên trong đó là văn hóa ẩm thực của người Dao. Đưa men lá trở thành sản phẩm đặc trưng của người Dao Đỏ nói riêng và của xã nói chung”.

Cô giáo Mai Trung Nghĩa, Phó Hiệu trưởng Trường PTDTBT TH & THCS An Thắng, chia sẻ: Trong quá trình thực hiện dự án để tham gia cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học năm học 2025 – 2026 do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tổ, nhà trường đã hết sức tạo điều kiện cho học sinh và các cô giáo tham gia hướng dẫn. Từ việc xây dựng, phát triển ý tưởng, đến khi thực hiện dự án. Trong quá trình thực hiện dự án đòi hỏi sự ghi chép sự tỉ mỉ, công phu sau đó chụp ảnh lại từng loại cây thuốc để tránh nhầm lẫn, sai sót. Chúng tôi đã cùng gia đình, các nghệ nhân trong thôn và các em học sinh “Cùng nhau học tiếng Dao, cùng nhau lên rừng tìm nguyên liệu, hái thuốc, giã thuốc, trộn thuốc và ghi chép cẩn thận lại các khâu để làm, có những hôm chúng tôi từ sáng sớm lên rừng tìm nguyên liệu nhưng đến nửa đường cơn mưa rừng trút xuống, cô trò lại phải quay về đợi vài hôm mới lại đi tìm tiếp” cô Nghĩa cho biết. Dù gặp nhiều khó khăn nhưng cô và trò trong trường đều rất nghiêm túc trong từng bước thực hiện. Và thành công lớn nhất mà học sinh và nhà trường gặt hái được qua cuộc thi không chỉ là đoạt giải thưởng, mà còn là cơ hội để các em học tập, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm về ý tưởng, tư duy sáng tạo. Từ đó, tiếp thêm động lực để các em tự khẳng định mình, tiếp tục phấn đấu, phát triển năng lực của bản thân, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn. Đây cũng được xem là giải pháp tạo động lực thúc đẩy phong trào thi đua dạy tốt, học tốt, từ đó, góp phần quan trọng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Chương trình giáo dục phổ thông mới của nhà trường./.

Ngọc Chuyên